Δευτέρα, 26 Μαρτίου 2012

Συντήρηση και αποκατάσταση της τοιχογραφίας της πομπής των γυναικών από το Καδμείο της Θήβας


ΕΙΣΑΓΩΓΙΚΑ
Η μυκηναϊκή Θήβα αποτέλεσε ένα από τα σπουδαιότερα και ισχυρότερα κέντρα του μυκηναϊκού κόσμου. Ιδίως κατά τους δύο τελευταίους αιώνες της μυκηναϊκής κυριαρχίας (14ο και 13ο αι. π.Χ.) η «επτάπυλη» πόλη των μύθων και των παραδόσεων εξελίχθηκε σε ισχυρό ανακτορικό κέντρο, οργανωμένο πίσω από κυκλώπεια οχύρωση που περιέτρεχε τον λόφο της Καδμείας.

Οι ανασκαφικές έρευνες στο εσωτερικό της Καδμείας έχουν μέχρι στιγμής αποκαλύψει έναν μεγάλο αριθμό κτηρίων.

Αντάξιος της φήμης της μυκηναϊκής πόλης είναι και ο τοιχογραφικός διάκοσμος που προέρχεται από τα ανακτορικά της κτήρια, με προεξάρχουσα πάντοτε την περίφημη «Πομπή των Γυναικών» που κάποτε κοσμούσε έναν μακρύ διάδρομο του λεγόμενου «Παλαιού Καδμείου», του γνωστότερου ίσως ανακτορικού κτηρίου της μυκηναϊκής Θήβας.

Κατασκευάστηκε πριν ή κατά την ΥΕΙΙΙΑ εποχή. Διακοσμήθηκε με εικονιστικές τοιχογραφίες στην ΥΕΙΙΙΑ περίοδο, υπέστη μερική καταστροφή, ίσως από σεισμό, μετασκευάστηκε εν μέρει και τοιχογραφήθηκε πάλι προς τα τέλη ίσως της ΥΕΙΙΙΑ2 περιόδου. Καταστράφηκε τελείως μετά τη μετάβαση στην ΥΕΙΙΙΒ1. 

Στο κτήριο υπάρχουν ενδείξεις για μετατροπές μέσα στη μυκηναϊκή εποχή και πριν την καταστροφή του. Μία μετατροπή μάλιστα ήταν σύγχρονη με το στρώσιμο των θραυσμάτων της τοιχογραφίας της «Πομπής των Γυναικών» στο υπάρχον δάπεδο του δωματίου Ν και την κάλυψή τους με νέο δάπεδο ασβεστοκονιάματος. Δεν είναι, ωστόσο, γνωστό αν η τοιχογραφία αυτή είχε πέσει από κάποιο σεισμό και γι’ αυτό καταχώθηκε εκεί κατά τη μετασκευή του κτηρίου.  

Τα θραύσματα της «Πομπής των Γυναικών» ήλθαν στο φως κατά τις ανασκαφές του Αντώνιου Κεραμόπουλλου το 1929.

ΣΥΝΤΗΡΗΣΗ
Το υλικό της σύνθεσης αποτελείται από 13 παλαιότερα συντηρημένα θραύσματα, τα οποία εκτίθονταν στο παλαιό Αρχαιολογικό Μουσείο Θηβών, καθώς επίσης και από άλλα 42 ξύλινα κιβώτια με θραύσματα που εντοπίστηκαν σε αποθήκη της Εφορείας. Συνολικά, το υλικό ανέρχεται σε 131 ομάδες κονιαμάτων, οι οποίες αποτελούνται από 6.774 θραύσματα.
Αρχικά πραγματοποιήθηκε προκαταρκτική εξέταση και εκπόνηση μελέτης της κατάστασης διατήρησης των θραυσμάτων, καθώς και σχεδιασμός των προτεινόμενων εργασιών συντήρησης της τοιχογραφίας, ο οποίος περιελάμβανε τις εξής εργασίες:
Συγκέντρωση ανασκαφικών στοιχείων (ημερολόγια) και βιβλιογραφίας σχετικά με τη               σύνθεση.
Φωτογράφηση (γενικές λήψεις,  μακροφωτογραφίες).
Δημιουργία Δελτίων Συντήρησης για κάθε ομάδα κονιαμάτων.
Καταγραφή των περιβαλλοντικών συνθηκών φύλαξης και αποθήκευσης των κονιαμάτων.
Καταγραφή των φθορών των κονιαμάτων και των πιθανών αιτιών τους.
Περιγραφή της τεχνολογίας κατασκευής της τοιχογραφίας.
Εξετάσεις και αναλύσεις.

ΣΤΑΔΙΑ ΣΥΝΤΗΡΗΣΗΣ
  Aφαίρεση των παλαιότερων επεμβάσεων συντήρησης (απομάκρυνση του γύψου από την πίσω όψη με μηχανικά μέσα, αφαίρεση της οργανικής κόλλας (γομαλάκα) από τις ακμές με χημικά και μηχανικά μέσα).
Στερέωση των θραυσμάτων με χημικό τρόπο (χρήση ακρυλικής ρητίνης Paraloid B-72 με τη μέθοδο του εμβαπτισμού).
Καθαρισμός των ακμών, της πίσω όψης και της ζωγραφικής επιφάνειας με οργανικό διαλύτη (ακετόνη).
Ενίσχυση και συμπλήρωση των κενών μεταξύ των θραυσμάτων με σύγχρονο κονίαμα αδρανών υλικών (ελαφρόπετρα ,άμμο, τουβλόσκονη) και βινυλικής κόλλας (Vinavil).
Ανασύνθεση και σχεδιαστική αποκατάσταση των σπαραγμάτων της τοιχογραφίας σε σταθερό υποστήριγμα (αλουμινένιο πλαίσιο).
  Αισθητική αποκατάσταση της σύνθεσης.
  Προετοιμασία της τοιχογραφίας για την τοποθέτησή της στον εκθεσιακό χώρο του Μουσείου.

ΤΕΧΝΙΚΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ
Ο τοίχος ήταν λιθόχτιστος και προετοιμασμένος με στρώμα εξομάλυνσης αποτελούμενο από πηλό και άχυρα.
Η τοιχογραφία ήταν πλαισιωμένη με επεξεργασμένα ξύλα, τα οποία άφησαν έντονα το αποτύπωμά τους στη λάσπη.
Το υπόστρωμα της τοιχογραφίας (πάχους 0,5 εκ.- 4 εκ.) αποτελούνταν από τρεις στρώσεις ασβεστοκονιάματος, με την τελευταία ιδιαίτερα καθαρή και λεπτή.
Η ζωγραφική επιφάνεια ήταν χωρισμένη σε τρεις ζώνες: 1) στις διακοσμητικές ταινίες στο άνω μέρος, 2) στο κυρίως θέμα με την «Πομπή των Γυναικών» και 3) στο κάτω μέρος, που αποτελείται από διακοσμητική ζώνη με απομίμηση ορθομαρμάρωσης.
Για το προσχέδιο στο κυρίως θέμα της σύνθεσης ο ζωγράφος χρησιμοποίησε κόκκινη χρωστική για το περίγραμμα των μορφών. 
Οι χρωστικές ήταν από φυσικά υλικά: το ερυθρό και η ώχρα  από οξείδια του σιδήρου, το μελανό από άνθρακα, το γαλανό ήταν ριβεκκίτης ή αιγυπτιακό μπλε, ενώ για το λευκό έκανε χρήση του χρώματος του ασβεστοκονιάματος ή το λευκό «impasto» (παχύρρευστος ασβέστης). Δε γνωρίζουμε ακόμη ποια τεχνική ζωγραφικής νωπογραφία ( fresco) ή ξηρογραφία (secco) χρησιμοποιήθηκε. Αυτό θα  διαπιστωθεί με μελλοντικές αναλύσεις.

Πάνος Αγγελίδης (Συντηρητής), Μαρία Λουκά (Συντηρήτρια), Νίκος Σεπετζόγλου (Ζωγράφος)

Δεν υπάρχουν σχόλια: